Landbouw in Toscane
Pachten naar middeleeuws model

De landbouw in Toscane kende een trage evolutie. Pas in 1979 schafte de Italiaanse overheid officieel het in wezen middeleeuwse pacht- of mezzadriasysteem af. Zo kon Italië beginnen aan een ontwikkeling die Noord-Europa een paar decennia eerder al had ingezet.

Maar wat hield dat pacht- of mezzadriasysteem precies in? De padrone, de eigenaar van het landgoed, sloot een contract af met de contadini, de boerengezinnen die zijn land bewerkten. In ruil daarvoor kregen zij vijftig procent van de winst die de landbouwbedrijven, de zogenaamde fattoria’s, maakten. Op het einde van het landbouwjaar werd het graan verdeeld tussen de eigenaar en de bewerker. Deze gebeurtenis, de tribbiatura, ging gepaard met een groot feest.

De contadini, of werknemers van de padrone, werkten onder de fattore, een soort van ploegbaas die rechtstreeks zijn orders kreeg van de padrone. De padrone zelf kwam slechts af en toe op het land; hij woonde meestal in de stad.

De oudste man binnen een familie was de capoccio. Hij verdeelde onderling het geld en had ook het laatste woord bij familiale beslissingen. Zo was trouwen bijvoorbeeld ondenkbaar zonder zijn goedkeuring.

De padrone zorgde voor huisjes met een bijhorend stuk grond waarop de families verbleven. Deze bleven echter wel eigendom van de padrone; de boeren waren enkel eigenaar van de dingen die ze erin plaatsten. De grootte van de grond werd bepaald door het aantal gezinsleden. Vaak woonden meer dan twintig mensen in één huis.

Dorstlesser
Een boerengezin had minstens zeven of acht kinderen. Bij voorkeur jongens, omdat die mee het land konden bewerken. Jongens van twaalf jaar oud werden als echte volwassenen beschouwd en mee ingeschakeld in de productieketting.

De families van de contadini gebruikten bijna uitsluitend wat ze zelf produceerden: graan voor voedsel, of zijde voor kleding. Opmerkelijk is dat in Toscane ook een groot deel van de gronden werd voorbehouden voor de teelt van tabak. En tabak diende niet enkel om te roken, je kon tabak ook gebruiken als prima dorstlesser, gewoon door erop te kauwen.

Op de fattoria gold een strikte taakverdeling. De mannen verrichtten het zware fysieke werk, zoals de landbewerking. Maar de vrouwen hadden de meeste verantwoordelijkheden. Naast de huishoudelijke taken zoals de opvoeding van de kinderen en het beheren van de keuken, zorgden zij ook voor de dieren op de fattoria.

De Italiaanse boerengezinnen verlieten pas na de Tweede Wereldoorlog massaal de fattoria’s, richting steden. Ook de samenstelling van de gezinnen veranderde drastisch. Het klassieke beeld van de grote, patriarchale gezinnen lijkt daarmee voorgoed verleden tijd.

Meer over mezzadria:
Mensen: Giancarlo Cherubini

terug | top

- Deze site werd gerealiseerd dankzij de samenwerking tussen het gemeentebestuur en de bevolking van Torrita di Siena en tien afgestudeerden 2004 van de Katholieke Hogeschool Mechelen, België, departement Handelswetenschappen en Bedrijfskunde, campus De Ham opleiding Journalistiek. - © Torrita di Siena